بحران کدهای کوبول؛ آیا هوش مصنوعی حلال سیستم‌های موروثی است؟

بر اساس گزارش اختصاصی پایگاه ورج (The Verge)، زیرساخت‌های حیاتی جهان شامل بانک‌ها، خطوط هوایی، خدمات درآمد داخلی آمریکا (IRS) و سازمان‌های دولتی همچنان متکی به کدهای بسیار قدیمی هستند که کمتر کسی جرئت دستکاری آن‌ها را دارد. زبان برنامه‌نویسی کوبول (COBOL) که نخستین بار در سال ۱۹۵۹ معرفی شد، علی‌رغم قدمت نزدیک به هفت دهه‌ای خود، همچنان بخش عمده‌ای از جریان مبادلات مالی جهان را پشتیبانی می‌کند. در این میان، شرکت‌های پیشروی حوزه هوش مصنوعی مدعی ارائه‌ ابزارهایی برای حل بحران ناشی از این زبان قدیمی شده‌اند.

سهم کوبول در اقتصاد جهان و هزینه نگهداری آن

بر اساس داده‌های ارائه‌شده توسط IBM، بیش از ۴۰ درصد از سیستم‌های بانکداری آنلاین، ۸۰ درصد از تراکنش‌های حضوری کارت‌های اعتباری و ۹۵ درصد از تراکنش‌های دستگاه‌های خودپرداز (ATM) بر بستر زبان COBOL اجرا می‌شوند. افزون بر این، سامانه‌های دولتی متعدد از جمله سازمان تامین اجتماعی آمریکا و سیستم مالیاتی IRS بر این زبان متکی هستند. برآوردهای موسسه بروکینگز نشان می‌دهد که ناکارآمدی‌های ناشی از کدهای کوبول سالانه حدود ۱۰۵ میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی (GDP) ایالات متحده خسارت وارد می‌کند. وضعیت مشابهی در زبان‌های موروثی دیگر نظیر فرترن (Fortran) نیز حاکم است که هنوز در محاسبات علمی، هواشناسی و سیستم‌های حساس امنیت هسته‌ای به کار گرفته می‌شود. کمبود نیروی انسانی مسلط به این زبان‌ها به دلیل بازنشستگی و فوت متخصصان قدیمی، ریسک دستکاری آن‌ها را دوچندان کرده است.

نتایج ارزیابی مدل‌های جدید OpenAI در بازنویسی کدهای موروثی

شرکت OpenAI در ۱۹ اکتبر اعلام کرد که جدیدترین مدل‌های هوش مصنوعی این شرکت پیشرفت قابل‌توجهی در انتقال نرم‌افزارهای قدیمی نوشته‌شده با کوبول به زبان‌های مدرن نظیر C++، Java، Kotlin، Python و Rust داشته‌اند؛ فرآیندی که در آن رفتار نرم‌افزار بدون تغییر حفظ می‌شود. در ارزیابی‌های فنی ارائه‌شده از سوی OpenAI، مدل GPT-6.1 Sol موفق شد در سطح تحلیل استدلالی پایین (Low Reasoning Effort) دقت ۸۷ درصدی در حفظ رفتار برنامه ثبت کند که این رقم در استدلال‌های عمیق‌تر به ۹۸ درصد رسید. در مقایسه، در سطح پردازش پایین، مدل GPT-6 Astra دقت ۸۶ درصدی، مدل GPT-6 Sol دقت ۲۱ درصدی و مدل GPT-5.6 Sol تنها دقت ۵ درصدی ارائه دادند. همچنین OpenAI از تقویت توانایی مدل‌های خود در ساخت نرم‌افزارهای پایگاه‌داده به زبان‌های مختلف از جمله کوبول خبر داد.

ورود آنتروپیک و نوسانات بازار سهام IBM

شرکت Anthropic نیز در فوریه یک راهنمای گام‌به‌گام برای نوسازی کدها منتشر کرد و ابزار Claude Code را به‌عنوان راه‌حلی برای مهاجرت از کوبول به جاوا یا پایتون معرفی نمود. این شرکت اعلام کرد که 'اقتصاد نوسازی کوبول دگرگون شده است.' اگرچه Anthropic آمار دقیقی از بنچمارک عملکرد Claude Code ارائه نکرد، اما پس از انتشار این ادعا، ارزش سهام شرکت IBM که بخش عمده‌ای از درآمدهای خود را از پشتیبانی سیستم‌های موروثی کسب می‌کند، با افت شدیدی روبه‌رو شد.

دیدگاه کارشناسان: بازنویسی کد معادل تغییر سیستم نیست

متخصصان حوزه مهندسی نرم‌افزار نسبت به کارآمدی مطلق این ابزارها برای جایگزینی کامل زیرساخت‌های حساس هشدار می‌دهند. اسکار هینز (Oscar Haines)، سخنگوی OpenAI، در پاسخ به The Verge تایید کرد که چالش سیستم‌های موروثی هنوز با حل شدن فاصله زیادی دارد. وادیم زایتسف (Vadim Zaytsev)، دانشیار تکامل نرم‌افزار در دانشگاه توئنته هلند، تصریح کرد: 'بازنویسی کد همانند جایگزینی یک سیستم نیست.' زایتسف به سامانه‌ای اشاره کرد که دارای ۲۵۰ میلیون خط کد کوبول بود و توضیح داد که کد تنها بخشی از مسئله است؛ فرمت داده‌های قدیمی، زبان‌های متعددی که در یک سیستم به هم تنیده‌اند، یکپارچگی فنی میان سیستم‌های گوناگون و نیازمندی‌های سازمانی باعث می‌شوند که در حال حاضر هوش مصنوعی نقش تعیین‌کننده‌ای در جایگزینی ایمن سیستم‌های موروثی ایفا نکند.